David van Eerd

Het belang van een goede nachtrust

Voldoende en kwalitatief goede slaap is het fundament van een gezonde leefstijl.

Tijdens de slaap worden ervaringen en emoties van de afgelopen dag door je hersenen gestructureerd, en herstelt het lichaam van geleverde inspanningen.
Belangrijke hormonen als groeihormoon en geslachtshormonen komen tijdens de nachtrust in hogere mate vrij. Dit maakt slaap voor zowel onze mentale als fysieke gezondheid heel belangrijk.

Langdurig te weinig of wisselende slaap is dan ook sterk geassocieerd met nadelige gezondheidseffecten. Dit is het duidelijkst aangetoond bij mensen die vaak in wisselende nachtdiensten werken. Zij hebben meer kans op het ontwikkelen van obesitas en diabetes en hart- en vaatziekten (1).
Of “gewoon slecht slapen” hetzelfde effect heeft, is niet met zekerheid te zeggen, omdat dit veel moeilijker te onderzoeken is, maar het is aannemelijk dat slechte nachtrust in het algemeen de kans ziekte vergroot.
Slecht slapen heeft daarnaast ook invloed op het eetgedrag en de cortisol huishouding, het stress-respons hormoon wat invloed op de suikerspiegel heeft. Mede hierdoor is bij slaaptekort de hang naar suiker- en calorierijke voeding groter. Ook kan slecht slapen het mentale functioneren negatief beïnvloeden, en een voorbode zijn van mentale klachten.

Hoeveel slaap is voldoende?

Slaapbehoefte varieert van persoon tot persoon, en is onder andere afhankelijk van de leeftijd. Zo slapen baby’s tot wel 15 uur per dag en hebben we naarmate we ouder worden minder slaap nodig. Een algemeen advies over slaapduur is daardoor niet te geven, maar gemiddelde slaapbehoefte voor volwassenen ligt tussen de 7 en 9 uur.Preciezer vaststellen wat jouw persoonlijke slaapbehoefte is kun je een keer doen tijdens een vakantie of periode waarin je meerdere dagen achtereen geen werk of verplichtingen hebt.
Ga ’s avonds naar bed wanneer je moe begint te worden, zet geen wekker en kijk wanneer je uit jezelf wakker wordt. Wanneer je dit een paar nachten achter elkaar doet heb je een goede indicatie van jouw eigen slaapbehoefte.

Adviezen voor een betere nachtrust:

    Wat te doen bij slaaptekort?

    Ondanks bovenstaande adviezen is het onvermijdelijk af en toe slaaptekort op te lopen. Een deadline op het werk, jonge kinderen of een feestje zijn veel voorkomende factoren die ervoor kunnen zorgen dat je wat van je broodnodige nachtrust inlevert. Belangrijk is om te beseffen dat een enkele nacht slecht slapen niet veel invloed heeft op je gezondheid en functioneren, maar dat het opbouwen van een chronische slaapschuld dit wel heeft.

    Een effectieve manier om niet-structureel slaaptekort bij te tanken is een het nemen van een middagdutje, ook wel powernap genoemd. Probeer deze zo vroeg mogelijk in de middag te doen, om te voorkomen dat het invloed heeft op je dag/nachtritme en je ’s avonds niet meer in slaap komt. Qua tijdsduur is het aan te raden om een powernap rond de 30 minuten te houden, omdat je na ongeveer een halfuur in de diepe slaapfase terecht komt. Midden in deze fase wakker worden zorgt voor een suf en vermoeid gevoel, waarbij het een tijd kan duren voordat je weer scherp bent.

    Na een extreem korte nacht kan het verstandig zijn om wat langer bij te slapen. Ook dan is het verstandig vaste tijdsblokken aan te houden, maar dan met blokken van 1,5 uur. Dit is namelijk ongeveer de duur van één hele slaapcyclus (zie figuur 1), waarbij je een stuk fitter uit bed komt wanneer je wakker wordt tussen twee slaapcycli in dan wanneer je midden in een cyclus ontwaakt. Probeer na het bijslapen wel zo snel mogelijk weer je normale dag-nachtritme op te pakken met vaste slaaptijden.

    Figuur 1: slaapstadia I en II vallen onder de lichte slaap, II en IV onder de diepe slaap, gevolgd door de REM slaap (rapid eye movement), ook wel de “droomslaap” genoemd.

    Bronnen:

    1. Gezondheidsraad (2017): gezondheidsrisico’s door nachtwerk, nr 2017/17

    2. Yang PY, Ho KH, Chen HC, Chien MY (2012), Exercise training improves sleep quality in middle-aged and older adults with sleep problems: a systematic review. J Physiother 2012;58:157-6

    3.Buscemi N et al (2007), The efficacy and safety of drug treatments for chronic insomnia in adults: a meta-analysis of RCTs. J Gen Intern Med 2007;22:1335-50.